Kısa cevap: "Zayıflama iğnesi" olarak bilinen semaglutid ve tirzepatid, obezite tedavisinde kullanılan reçeteli ilaçlardır. Büyük klinik çalışmalarda semaglutid 2,4 mg ile 68 haftada ortalama %15, tirzepatid 15 mg ile 72 haftada ortalama yaklaşık %21 kilo kaybı sağlanmıştır. Bu ilaçlar iştahı azaltır ve tokluğu uzatır. En sık yan etkiler bulantı, kusma, ishal ve kabızlıktır. Tedavi bırakıldığında kiloların önemli bir kısmı geri alınabilir. Bu ilaçlar yalnızca hekim değerlendirmesi ve reçetesiyle, beslenme ve egzersizle birlikte kullanılmalıdır. Reçetesiz ve kaynağı belirsiz ürünler sahte ya da tehlikeli olabilir.
Obezite tedavisinde son yıllarda devrim niteliğinde gelişmeler yaşandı. Bir zamanlar yalnızca diyabet tedavisinde kullanılan bu ilaçlar, şimdi obezite tedavisinde de önemli bir yer tutuyor. Aşağıda bu ilaçların nasıl çalıştığını, kimler için uygun olduğunu ve dikkat edilmesi gerekenleri anlattık.
Zayıflama iğneleri nasıl çalışır?
Semaglutid, bağırsakta yemekten sonra salgılanan GLP-1 hormonunun etkisini taklit eder. Tirzepatid ise hem GLP-1 hem de GIP adlı iki hormonun reseptörlerine etki eder. Bu ilaçlar:
- Beyindeki iştah merkezlerine etki ederek açlık hissini azaltır,
- Midenin boşalmasını yavaşlatarak tokluk süresini uzatır,
- Kan şekeri yükseldiğinde insülin salınımını artırır.
Böylece kişi daha az yemek yer ve kalori açığı oluşur. İlaçlar haftada bir kez, deri altına kalem tipi enjektörle uygulanır. Doz, yan etkileri azaltmak için birkaç hafta içinde kademeli olarak artırılır.
Gerçekten etkili mi?
STEP 1 çalışmasında obez ya da fazla kilolu yaklaşık 2.000 yetişkin 68 hafta boyunca semaglutid ya da plasebo kullandı; her iki grup da yaşam tarzı danışmanlığı aldı. Semaglutid grubunda ortalama kilo kaybı %14,9, plasebo grubunda %2,4 oldu. SURMOUNT-1 çalışmasında ise tirzepatidin en yüksek dozuyla 72 haftada ortalama %20,9 kilo kaybı sağlandı. Bu sonuçlar, daha önceki zayıflama ilaçlarından belirgin şekilde daha yüksektir.
Kilo kaybının yanında bu ilaçlar tansiyon, kan şekeri ve kan yağları üzerinde de olumlu etkiler göstermiştir. Semaglutidin kalp-damar hastalığı olan obez bireylerde kalp krizi ve inme riskini azalttığı da gösterilmiştir.
Kimler kullanabilir?
Bu ilaçlar genellikle şu kişilere önerilir:
- Vücut kitle indeksi (VKİ) 30 ve üzerinde olanlar
- VKİ 27 ve üzerinde olup tip 2 diyabet, yüksek tansiyon ya da uyku apnesi gibi kiloya bağlı bir hastalığı olanlar
Kendi VKİ değerinizi nasıl hesaplayacağınızı vücut kitle indeksi yazımızda anlattık. Karar, mutlaka bir hekimin değerlendirmesiyle verilmelidir. Estetik amaçlı, birkaç kiloyu vermek için kullanımı önerilmez.
Yan etkileri nelerdir?
Sindirim sistemi yan etkileri genellikle doz artırıldığı dönemde belirginleşir ve zamanla azalır. Yavaş yemek, küçük porsiyonlar ve yağlı yemeklerden kaçınmak bu şikâyetleri hafifletir. Hızlı kilo kaybında kaybedilen kilonun bir kısmı kas dokusudur. Bu nedenle tedavi sırasında yeterli protein almak ve kuvvet egzersizi yapmak çok önemlidir. Protein ihtiyacınızı protein içeren besinler yazımıza göre planlayabilirsiniz.
İlaç bırakılınca kilo geri gelir mi?
Evet, büyük ölçüde gelebilir. Semaglutid kesildikten bir yıl sonra katılımcıların verdikleri kilonun yaklaşık üçte ikisini geri aldığı gösterilmiştir. Bunun nedeni, ilacın iştah üzerindeki etkisinin kesilmesi ve vücudun kilo kaybına karşı geliştirdiği doğal uyum mekanizmalarıdır. Bu nedenle obezite, birçok kişi için uzun süreli tedavi gerektiren kronik bir durum olarak değerlendirilir. Kalıcı başarı için ilacın yanında sürdürülebilir beslenme ve hareket alışkanlıkları kazanmak gerekir. Vücudun kilo kaybına nasıl uyum sağladığını metabolik adaptasyon yazımızda anlattık.
Tedavi sırasında beslenme
İştahın belirgin azalması, bazı kişilerde yetersiz beslenmeye yol açabilir. Az yeseniz bile her öğünde protein, sebze ve tam tahıl bulunmasına dikkat edin. Yavaş yemek ve tokluk sinyallerini dinlemek, ilacın etkisini destekler; bu konuda yavaş yemek yazımıza bakabilirsiniz.
Sahte ürün ve reçetesiz kullanım riski
Bu ilaçlara olan yoğun talep, sahte ürünlerin ve internetten kaynağı belirsiz satışların artmasına yol açtı. Sahte ürünlerde yanlış doz, farklı madde ya da mikrobiyal kirlilik bulunabilir; ciddi hipoglisemi ve zehirlenme vakaları bildirilmiştir. "Bitkisel zayıflama iğnesi" ya da "bölgesel incelme iğnesi" adıyla satılan ürünlerin de bilimsel dayanağı yoktur. Zayıflama ilaçlarını yalnızca hekim reçetesiyle ve eczaneden temin edin. Gıda takviyesi olarak satılıp ilaç etken maddesi içeren ürünleri taklit ve tağşiş listesi üzerinden sorgulayabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Zayıflama iğnesi ile kaç kilo verilir?
Klinik çalışmalarda semaglutid ile 68 haftada ortalama %15, tirzepatid ile 72 haftada ortalama yaklaşık %21 kilo kaybı görülmüştür. Sonuçlar kişiden kişiye değişir.
Zayıflama iğnesi kimlere yapılır?
Genellikle vücut kitle indeksi 30 ve üzeri olanlara ya da 27 ve üzeri olup kiloya bağlı bir hastalığı olanlara, hekim değerlendirmesiyle önerilir.
Zayıflama iğnesi bırakılınca ne olur?
Kiloların önemli bir kısmı geri alınabilir. Bir çalışmada ilaç kesildikten bir yıl sonra verilen kilonun yaklaşık üçte ikisi geri alınmıştır.
Zayıflama iğnesinin yan etkileri nelerdir?
En sık bulantı, kusma, ishal ve kabızlık görülür. Nadir olarak pankreatit ve safra kesesi taşı gelişebilir. Hızlı kilo kaybında kas kaybı da olabilir.
Zayıflama iğnesi reçetesiz kullanılır mı?
Hayır. Bu ilaçlar reçeteli ilaçlardır ve hekim kontrolünde kullanılmalıdır. Reçetesiz ve kaynağı belirsiz ürünler sahte ve tehlikeli olabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Bir hastalığınız varsa, ilaç kullanıyorsanız, hamile ya da emziriyorsanız beslenme değişikliği veya takviye öncesinde hekiminize ya da diyetisyeninize danışın.
Kaynaklar
- Wilding JPH ve ark. Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity (STEP 1). N Engl J Med 2021
- Jastreboff AM ve ark. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity (SURMOUNT-1). N Engl J Med 2022
- Wilding JPH ve ark. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: the STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab 2022
- Dünya Sağlık Örgütü — Obesity and overweight
